📖 15 pojęć

Słownik podatków i finansów w Polsce

Proste wyjaśnienia polskich pojęć podatkowych i finansowych: ZUS, JDG, ryczałt, składka zdrowotna, WIBOR, RRSO i inne.

Podatki i działalność (JDG)

JDG (Jednoosobowa Działalność Gospodarcza)

Najbardziej typowa forma jednoosobowej działalności w Polsce. Rejestrujesz ją w CEIDG, wystawiasz faktury i sam wybierasz sposób opodatkowania.

→ Kalkulator JDG

UoP (Umowa o Pracę)

Umowa o pracę — standardowa umowa pracownicza w Polsce. Zapewnia płatny urlop (26 dni/rok), wynagrodzenie chorobowe, ZUS opłacany przez pracodawcę i ochronę socjalną.

→ Kalkulator JDG

Kontrakt B2B

Model współpracy, w którym prowadzisz własną działalność i wystawiasz faktury klientowi zamiast pracować na etacie. Często daje wyższe netto, ale oznacza też więcej formalności i mniej ochrony.

→ Kalkulator JDG

ZUS (Zakład Ubezpieczeń Społecznych)

Polski system ubezpieczeń społecznych. Przy JDG ZUS to zwykle składka emerytalna, rentowa, wypadkowa, dobrowolne chorobowe i czasem Fundusz Pracy. W 2026 roku pełny ZUS społeczny dla JDG to mniej więcej 1 785–1 927 PLN miesięcznie.

→ Kalkulator JDG

Składka zdrowotna

Obowiązkowa składka na ubezpieczenie zdrowotne. Od 2022 roku NIE jest odliczana od podatku przy ryczałcie i podatku liniowym. Ryczałt: 498,35–1 495,04 PLN/miesiąc (progi przychodowe). Liniowy: 4,9% miesięcznego dochodu, min. 432,54 PLN. Skala: 9% miesięcznego dochodu, min. 432,54 PLN.

→ Kalkulator JDG

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Podatek zryczałtowany od przychodów — bez możliwości odliczenia kosztów. Dla programistów (PKWiU 62/63): 12%. Dla doradztwa IT: 15%. Korzystny przy niskich kosztach względem przychodów. Uproszczona ewidencja.

→ Kalkulator JDG

Podatek liniowy

Podatek dochodowy według stałej stawki 19% od dochodu (przychody minus koszty minus ZUS). Brak progów podatkowych i kwoty wolnej. Korzystny dla dużych zarobków ze znacznymi kosztami. Wymaga KPiR.

→ Kalkulator JDG

Skala podatkowa (ogólne zasady)

Progresywny podatek dochodowy: 12% do 120 000 PLN rocznego dochodu, 32% powyżej. Kwota wolna od podatku: 30 000 PLN. Pozwala na odliczenie kosztów. Korzystny przy rocznym dochodzie poniżej ~85 000 PLN.

→ Kalkulator JDG

Ulga na start

Zwolnienie z ZUS przez 6 miesięcy dla nowych przedsiębiorców. W tym czasie nie płacisz składek społecznych. Wymagana jest tylko składka zdrowotna (min. 432,54 PLN/miesiąc). Dostępne tylko dla osób, które nie prowadziły działalności przez ostatnie 60 miesięcy.

→ Kalkulator JDG

Mały ZUS Plus

Obniżony ZUS dostępny przez max. 36 miesięcy, dla przedsiębiorców z rocznym przychodem poniżej 120 000 PLN. Składki proporcjonalne do dochodu. W 2026 roku minimalna preferencyjna podstawa pokazana na stronie wynosi 1 441,80 PLN, co daje ok. 420,86 PLN/miesiąc bez chorobowego.

→ Kalkulator JDG

IP Box (Innovation Box)

Preferencyjne opodatkowanie 5% dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej — szczególnie z tworzenia oprogramowania. Wymaga odrębnej ewidencji IP. Dostępne dla podatku liniowego i skali.

→ Kalkulator JDG

Mały ZUS

Pierwszy 24-miesięczny okres preferencyjnego ZUS po uldze na start. Podstawa składek wynosi wtedy 30% minimalnego wynagrodzenia zamiast 60% przeciętnego wynagrodzenia jak przy pełnym ZUS, więc miesięczny koszt jest wyraźnie niższy.

→ Kalkulator JDG

Kredyt hipoteczny

RRSO (Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania)

Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania — prawdziwy koszt kredytu obejmujący odsetki, prowizje i ubezpieczenia. Polskie prawo wymaga podawania RRSO. Porównując oferty kredytowe, zawsze kieruj się RRSO, nie nominalnym oprocentowaniem.

→ Kalkulator kredytu

WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate)

Wskaźnik referencyjny używany w wielu polskich kredytach ze zmiennym oprocentowaniem. Jeśli kredyt jest oparty na WIBOR-ze, to właśnie ta część może rosnąć albo spadać w czasie, podczas gdy marża banku pozostaje stała.

→ Kalkulator kredytu

Marża banku

Stała część oprocentowania doliczana przez bank do WIBOR-u. W przeciwieństwie do samego WIBOR-u zwykle nie zmienia się w trakcie kredytu, więc to jeden z najlepszych punktów odniesienia przy porównywaniu ofert.

→ Kalkulator kredytu